kultura enter miesięcznik wymiany idei

kultura enter
miesięcznik wymiany idei
lipiec 2008

Daniel Bird
Zakładając czerwone trzewiki

„Czerwone trzewiki” - angielskim „Apocalypsis cum Figurus”? Absurdalna propozycja! Być może jednak warta rozważenia...

„Czerwone trzewiki” to prawdopodobnie najsłynniejszy film Michaela Powella i Emerica Pressburgera, którzy jako duet „The Archers” stworzyli być może najznamienitsze dzieła filmowe w historii brytyjskiego kina. Powell był Anglikiem z zagranicznymi aspiracjami, Pressburger był węgierskim Żydem desperacko próbującym zasymilować się i stać Anglikiem. Ich filmy powstałe a latach czterdziestych i pięćdziesiątych ubiegłego stulecia były strzałem w dziesiątkę. Jako dziecko zawsze kiedy oglądałem któryś z filmów „The Archers” wiedziałem, że czeka mnie dwugodzinna histeria kolorów.

Nadal kocham ich filmy. Dlaczego? Są moralnie złożone i wyszukane wizualnie - łamią zasady. „Czarny Narcyz” to film o żeńskim anglikańskim zakonie, którego członkinie popadają w szaleństwo w haremie położonym w Himalajach. „Sprawa życia i śmierci”, film o pilocie wojskowym, który został uwięziony w wielkiej ruchomej windzie kursującej z Ziemi (Technicoloru) na tamten (monochromatyczny) świat. „Życie i śmierć pułkownika Blimpa”, epicka, pełna miłości, mityczna satyra na „starą gwardię”, z którą chciał się rozprawić Churchill.

Często kontrowersyjni, zawsze eksperymentujący „The Archers” cierpieli długi okres odrzucenia zanim zostali ponownie odkryci w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. W Europie i Ameryce reżyserzy tacy jak: Martin Scorsese, Brian de Palma, Terry Gilliam, Neil Jordan, Derek Jarman, Sally Potter, Francis Ford Coppola, George Romero, Bernardo Bertolucci i Steven Spielberg znaleźli w ich filmach pasję, kolor, ironię i dowcip.

Według mnie najbardziej udanym eksperymentem „The Archers” była ich idea „filmu skomponowanego” - filmu stworzonego ze scen zainscenizowanych, zaprojektowanych i skonstruowanych w pogoni za organiczną całością zainspirowaną muzyką. Czy nie jest to bliskie dźwiękowym filmom Eisensteina? Czy nawet Grotowskiemu i tak zwanej „tradycji Grotowskiego” w polskim teatrze?

Najsłynniejszym przykładem „filmu skomponowanego” są „Czerwone trzewiki” - prawdopodobnie szczytowe osiągnięcie powojennej kinematografii brytyjskiej - pierwszorzędny, mityczny, histeryczny, transcendentny film. „Opowieści Hoffmana” - być może najbardziej zuchwały film - zdumiewająco pomysłowo zekranizowana opera... Mój ulubiony? „Oh...Rosalinda!” - kiczowaty i dziwaczny balet oparty na operetce Johanna Straussa „Die Fledermaus”. Ludmila Tcherina promieniuje sex-appealem, a farba wystroju wnętrz Heina Heckrotha zdaje się nigdy nie wysychać.

Rozpocząłem ten artykuł porównaniem „The Archers” do Grotowskiego, ale to, co za chwilę wyznam będzie bliskie herezji - cenię „The Archers” bardziej niż Grotowskiego. Dlaczego? Nie tylko zrealizowali wszystko do czego przystępuje polski awangardowy teatr , ale zrobili to dla masowego odbiorcy. Nigdy nie byli elitarni - nie rozkoszowali się niejasnością. „The Archers” nie byli intelektualistami, ale stworzyli inteligentne filmy - nie potrzeba tytułu magistra kulturoznawstwa by uchwycić mityczny wymiar „Pułkownika Colonela”.

Dziś „The Archers” są sercem tradycji romantycznej angielskiego kina - bez nich nie byłoby Kena Russella ani Dereka Jarmana. Nie powiedziałbym, że moje serce przepełnia duma narodowa, ale jestem dumny, że pochodzę z kraju, który dał światu „The Archers”!

Daniel Bird

przekł. Jakub Wydrzyński

Daniel Bird – ur. w Stoke-on-Trent w Anglii w 1978 roku. Wykładowca, krytyk, filmoznawca, reżyser, dokumentalista. Publikował na łamach pism: „Eyeball”, „The Wire”, „ Vertigo”, „Aktivist”, „Kwartalnik Filmowy”. Autor książek o Romanie Polańskim (2002) i Walerianie Borowczyku (w przygotowaniu).

miasto marzenie

Sławomir Żurek
Zobaczyć ukrytą tajemnicę. O Władysławie Panasie, jego pisarstwie i jego mieście...

Sasza Dobrojer
Odessa Dream

Doris Walaschek
Provinz ist überall. Patrząc z Zachodu na Wschód

dział wschodni

Lawon Barszczeuski
Poezja rodzi się z nicości. O współczesnej poezji białoruskiej

Kiedy Żadan przestanie pisać?
Rozmowa z Serhiejem Żadanem. Na kanwie „Hymnu młodzieży demokratycznej”

Paweł Laufer
Ukraińska perseweracja

Przedruki z czasopisma krytyka

sztuki wizualne

Hubert Mącik
Paradoks Formy Otwartej

Marta Ryczkowska
Zamość i Auschwitz – po obu stronach utopii

Paulina Zarębska
Miasta idealne – utopie i realizacje.

teatr

Jarosław Cymerman
Teatr stołecznego królewskiego miasta Lublina

W ogóle najważniejsza rzecz na świecie...

Poza kanonem

Daniel Bird
Zakładając czerwone trzewiki

animacja

Aneta Pepaś
Miasto twórcze w kontekście Europejskiej Stolicy Kultury – spełniające się marzenie.

archiwum miesięcznika „NA PRZYKŁAD”

© 2008 Osrodek Animacji Kultury - Centrum Kultury w Lublinie. Wszelkie prawa zastrzeżone