kultura enter miesięcznik wymiany idei

Od redakcji:

Jak zwykle chorujemy na Wschód. Na Litwę. Na Ukrainę, na Białoruś. Bezsprzecznie i nieodwołalnie. Z własnej, nieprzymuszonej woli.

To trudna choroba, w zasadzie nieuleczalna - na szczęście w obecnych polskich realiach dość rzadko spotykana. Szerzą się co prawda od czasu do czasu stany podgorączkowe, zazwyczaj w okolicy wyborów parlamentarnych czy prezydenckich, kiedy prawa i lewa strona naszej sceny politycznej na chwilę przenosi tam swoją kampanię, ale faktem jest, że nieliczni „zarażeni wschodem” nie wpływają na konsensusy i hierarchie polskiego dyskursu. Mimo wszystko – spróbujmy.

1569-2009. 440 rocznica zawarcia Unii Lubelskiej. Nie mogliśmy być obojętni wobec tego doniosłego faktu dla historii Europy. Z tej okazji Dział Wschodni miesięcznika w całości poświęcony został problematyce stosunków polsko-litewskich, nie dość obecnej w dyskursie medialnym, często w ogóle nieobecnej w świadomości obydwu narodów. Skupiliśmy się na problemach bliższych nam czasowo, na kwestii sporów wokół karty Polaka, będącego wypadkową historycznych zaszłości między Polakami i Litwinami, oraz na kondycji kultury polskiej na Litwie. W nowym cyklu tłumaczeń białoruskiego miesięcznika „Arche” udostępniamy czytelnikom artykuł odsłaniający nieznane fakty dotyczące tajnych porozumień litewsko-białoruskich z 1923 roku, zorientowanych na dyplomatyczną walkę z Polakami.

Obcość Białorusi i Ukrainy od lat jest bezpiecznie rozbrajana przez medialne etykietki, skutecznie wygładzające nadmiar komplikacji. Ukraina? Jak zwykle kłócą się, chaos, korupcja. Białoruś? Wiadomo, dyktatura, i to raczej ta komiczna czy groteskowa. Zresztą, jeśli chodzi o Ukrainę, to najwyraźniej Pomarańczowa Rewolucja wyczerpała przeznaczone na nią limity czasu medialnego. Białoruś w serwisach informacyjnych może liczyć przynajmniej na „michałki”, zawsze coś zabawnego się z Mińska znajdzie – a to prezydent Łukaszenka wypowiedział się z charakterystycznym dla siebie poczuciem humoru, a to przez Bożym Narodzeniem wprowadzono kontrolę trzeźwości Dziadków Mrozów… Jednym słowem – kupa śmiechu.

I tak sobie tkwimy w autystycznym, polskim kołowrotku. Za zasiekami pobłażliwego lekceważenia wschodu i kompleksów wobec zachodu. Bo najlepsze piosenki to te, które dobrze znamy… Żeby nie wyjść na skończonych defetystów w pierwszym wakacyjnym numerze kulturyenter proponujemy zatem kilka piosenek niekoniecznie znanych. W tematach wschodnich szczególnej uwagi domaga się zakończenie rozmowy z redaktorami ukraińskiego czasopisma „Ukraina Moderna”. Pozory lekkiej, aczkolwiek błyskotliwej konwersacji prowadzonej przez Wołodimira Maslijczuka, Andrija Portnova i Andrzeja Gila skrywają potężny ładunek nieprzyswojonej dotąd przez najbliższych sąsiadów wiedzy o ukraińskiej różnorodności. Przede wszystkim – rozprawiają się z równie powszechnym, co szkodliwym przekonaniem o istnieniu dwóch Ukrain – wschodniej i zachodniej – lansowanym nie tylko przez polityków, ale i znanych w Polsce intelektualistów (m. in. przez Mykołę Riabczuka): Zbyt często Ukrainę Zachodnią utożsamiamy ze Lwowem i byłą Galicją Wschodnią, i z drugiej strony – Ukrainę Wschodnią – z Krymem i z Donbasem, podczas gdy każdy z tych regionów jest przypadkiem specyficznym, ekstremalnym. Paradoksalnie teza o dwóch Ukrainach jest lansowana przez myśl rosyjską, która chce udowodnić, że Ukraina nie ma szans na to, by stać się wreszcie Ukrainą. Jeśli mamy nadzieję – bardzo słabą, ale zawsze – że Ukraina ma szanse, musimy być ostrożni z ta ideą, ponieważ mity mają to do siebie, że mogą stać się realiami politycznymi. Trzeba to brać pod uwagę, że wyobraźnia kreuje świat. A skutki tego mogą być katastroficzne – mówi redaktor naczelny „Ukrainy Moderny”, i trudno się z nim nie zgodzić. A jest to zaledwie wstęp, zaproszenie do wspólnego pisania nowej ukraińskiej (i europejskiej) hermeneutyki.

Ukraina ma nam wciąż bardzo wiele ciekawych rzeczy do powiedzenia. Posłuchajmy jej wreszcie.

Grzegorz Kondrasiuk
Paweł Laufer